Özgür Yazılım Lisansları

Esenlikler, bu yazı özgür yazılım felsefesi hakkındadır. Lisanslamanın inceliklerinden bahsetmektedir. Buna bağlı olarak yazılım lisansları, lisansların kullanım alanları ve kötücül yazılımların lisansları hakkında bazı bilgileri içermektedir. İyi okumalar dilerim.

Genel tanımlar

Lisanslar telif hakkı sahiplerinin ürün üzerindeki haklarını koruyan, ürünün dağıtımı ve kopyalanması gibi konularda koşulları ve sınırları belirleyen yasal belgedir. Kullanım alanları içeriklerine bağlı olarak farklılık gösterir.

Eşzamanlı kullanım lisansı: Yazılımı aynı anda kullanan bilgisayarların sayısı, satın aldığınız lisans sayısını geçmediği sürece, birden fazla makinede kurulum yapılmasını sağlar. Bunlar genellikle ayrı bir lisans yönetim yazılımı tarafından yönetilmektedir.

Cihaz lisansı: Lisans sözleşmesinin izin verdiği sayıyı aşmamak üzere, bir veya daha fazla bilgisayarda bir uygulamanın yüklenmesine izin verir.

Son Kullanıcı Lisans Sözleşmesi (EULA): Bazen “clickwraps” veya “shrinkwraps” olarak adlandırılan EULA’lar, son kullanıcının yazılımı kullanabileceği koşulları belirtir.

Özgür lisanslar (GPL, LGPL, Affero…): Ürünü kamu malı haline getiren lisanslardır.  Yazılımı veya ürünü bu lisanslar altında yayınlayarak kullanıcılara dört temel özgürlüğü tanımış olursunuz:

  • Özgürlük 0: Yazılımı kullanan kişi onu her türlü amaç için çalıştırmakta özgürdür. Özgür yazılımlar kullanıcıları kısıtlamazlar.
  • Özgürlük 1 : Yazılımı kullanan kişi yazılımın nasıl çalıştığını incelemekte ve kendi özel ihtiyaçlarına daha iyi cevap verebilmesi için yazılım üzerinde değişiklik yapmakta özgürdür. Kendisi yeterli bilgiye sahip değilse bunu bir başkasına da yaptırabilir. (Yazılım kaynak koduna erişim bunun için bir ön şarttır.)
  • Özgürlük 2 : Yazılımı kullanan kişi elindeki yazılımı dağıtmakta ve toplum ile paylaşmakta özgürdür.
  • (Bir özgür yazılım herkesçe istenilen sayıda makineye kurulabilir, kopyası çıkarılabilir ve istenilen kimselere dağıtılabilir, hatta satılabilir.)
  • Özgürlük 3: Yazılımı kullanan kişi yazılımı geliştirmekte ve geliştirdiği yeni halini toplum ile paylaşmakta özgürdür.” [2]

OEM (Orijinal Ekipman Üreticisi) Lisansı: Donanımla birlikte verilen ve yalnızca bu donanım üzerinde kullanım için olan bir yazılım lisansı. Bu lisanslar, donanımın yaşam döngüsüne bağlıdır ve genellikle başka bir donanıma aktarılamaz.

Kalıcı lisans: Süresiz kullanım için sürekli bir ücret talep etmeden yazılımı kullanma izni sağlamaktadır.

Özel-mülk (tescilli) yazılım lisansı: Bir veya daha fazla yazılım kopyasını kullanmak için bir lisans verir, ancak bu kopyaların sahipliği yazılım yayıncısıyla kalır.

Neden lisanslara ihtiyaç duyarız?

Bu soruya bir-kaç madde üzerinden cevap vermek konuyu daha anlaşılır yapacaktır.  Biz geliştiriciler kullandığımız veya ürettiğimiz teknolojilerin tarafımızdan korunabilirliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak zorundayız. Kullandığımız üçüncü parti kütüphanelerden tutun başkalarının bizim yayınladığımız teknolojiyle neler yapabileceğine kadar bir-çok konuda etkisini gösteren; telif hakkını insanların bilgilerini sızdırmak için “ürünün kopyalanması ve dağıtılması yasaktır” ibaresini ihlal edenleri tespit etmek maskesi altında yapmak için kullanmak yerine yayınladığımız çalışmaların özgür bir topluma ve bilgi özgürlüğüne hizmet etmesi için kullanmalıyız. Bunu ancak özgür yazılım lisanslarıyla sağlayabiliriz. Bu lisanslardan bazıları:

 

Bu lisanslar bilinen özgür yazılım lisanslarıdır, aynı zamanda copyleft olarak da bilinir. Ancak burada ince bir nokta var ki:

” Copyleft program üzerinde telif hakkını kullanmanın bir yoldur. Telif hakkında vazgeçmek anlamına gelmez; gerçekte, telif hakkından vazgeçmek copylefti imkansızlaştıracaktır. Copyleft kelimesindeki “left” ifadesi; İngilizce’deki “to leave” (terketmek, bırakmak) fiiline bir referans değildir; sadece “right” yönünün tersi yönü temsil etmektedir. ” [3]

Peki nasıl harekete geçebiliriz?

Github gibi platformlarda bir çalışma yayınlarken “lisansı da seçelim olsun bitsin” demeye gelmemesi gereken önemli bir nokta bu lisans mevzusu. Sizce lisanslara göre mi uygulama yazılmalı ya da uygulamalara göre mi lisans seçilmeli? Eğer ciddi anlamda özgür bir yazılım geliştirmek ve bunu internette yayınlamak istiyorsanız tabi ki Genel Kamu Lisansı’na uygun şekilde hareket etmeniz gerekir.

Bu yazıda yalnızca GPLv3 üzerinden bir anlatım yapacağım. GPLv3 lisansının Türkçe çevirisi için tıklayınız.

Gnu.org sitesinde  yayınlanan bu makale mfurkandemir tarafından çevrilmiştir (çeviri eksiklik ve hatalarını bildirerek yazıya katkı yapabilirsiniz. ), orjinal yazıya gitmek için tıklayınız:

GNU lisanslarını yazılımlarınız için nasıl kullanırsınız?

Bu, GNU GPLv3, LGPLv3 veya AFGLv3 kapsamında bir programın nasıl lisanslanacağına dair kısa bir açıklamadır.

GNU Özgür Belgeleme Lisansı için ayrı bir sayfamız var.

Daha fazla bilgi için, lisanslarımız hakkında sıkça sorulan sorular listemizi ziyaret edebilirsiniz.

Eğer GNU LGPL lisansını kullanmayı düşünüyorsanız, lütfen önce “Neden bir sonraki kütüphaneniz için GNU LGPL’yi kullanmamalısınız” başlıklı makaleyi okuyunuz. Bu makale, GNU GPL kullanmanın neden daha faydalı olacağını ve bu konuda nasıl karar alacağınızı açıklıyor.

Aşağıda, lisanslarımızdan herhangi biri kapsamında bir programı yayınlamak için yapmanız gerekenlerin kısa bir özeti verilmiştir:

  • İşvereninizden veya okulunuzdan telif hakkı reddi beyanı alın.
  • Her dosya için ayrı bir telif hakkı bildirimi verin. Kullanıcılarınıza lisansın hangi sürümünü kullanabileceklerini açıkça belirtin.
  • GNU GPL veya GNU AGPL’nin bir kopyasını içeren bir COPYING dosyası ekleyin.
  • GNU LGPL  kullanırsanız, GNU LGPL’nin bir kopyasını içeren bir COPYING.LESSER dosyası da ekleyin.
  • Her dosyaya bir lisans bildirimi ekleyin.
  • (İsteğe bağlı) programın bir başlangıç uyarısı göstermesini sağlayın.
  • (AGPL kullanıyorsanız), programın kaynak kodunun kopyalarını sunmasını sağlayın.

Bu, programınızın her bir kaynak dosyasına iki öğe eklemeyi içerir: bir telif hakkı bildirimi (“Telif Hakkı 2018 mfurkandemir ” gibi) ve programın GNU Genel Kamu Lisansı koşulları altında dağıtıldığını belirten bir kopyalama izni beyanı.) .

Telif hakkı reddi

Eğer bir bireyseniz ve bir patronunuz varsa veya bir okulda okuyorsanız, onlara telif hakkı feragatnamesi imzalatmak akıllıca olacaktır. Böylece daha sonraları yayınladığınız çalışma üstünde telif hakkının kendilerine ait olduğunu iddia edemeyeceklerdir. Bunun GNU GPL ile bir alakası yok, çalışmanızı özgürleştirmek için hangi özgür yazılım lisansını kullanırsanız kullanın bunu yapmanız gerekir.

İşte örnek bir telif hakkı feragatnamesi; sadece isimleri, başlığı ve program açıklamasını uygun şekilde değiştirin:

ABC AŞ,  mfurkandemir tarafından yazılan “XYZ” programı üzerindeki telif hakkını reddeder.

yetkili imzası, tarih
yetkilinin ismi, ünvanı

Telif hakkı bildirimi

Telif hakkı bildirimi, programın ilk sürümünü bitirdiğiniz seneyi içermelidir (örneğin 2018’de bitirdiniz ancak 2019’a kadar yayınlamadıysanız 2018’i kullanın). Çalışmanız yayındayken geçen her seneyi eklemelisiniz; Örneğin, 2018’de bazı yayınlar bittiyse ve bazıları da 2019’da bittiyse, “Copyright 2018, 2019 mfurkandemir” şeklinde olmalıdır. Eğer çalışmada başka insanların katkısı da olmuşsa, onların ismini de ekleyin.

Yıllar içinde birden fazla sürümü yayınlanan yazılımlar için her seneyi listelemek yerine bir değer aralığı (“2008-2010”)  belirleyebilirsiniz.

Her zaman telif hakkı yerine “Copyright” kelimesini kullanın. Diğer diller için bile bu yaygın ve uluslararası bir kullanımdır. İsteğe bağlı olarak “©” sembolünü kullanabilirsiniz, ancak kullanımı zorunlu değildir. “(C)” sembolünü kullanmanın hukuksal bir zorunluluğu olmadığı gibi kullanmanın da herhangi bir zararı yoktur.

Eğer aynı lisans altında yayınlanan bir programdan kod parçacığı kopyaladıysanız, telif hakkı bildirimlerini de kopyalayın. Telif hakkı bildirimlerini bir dosyada toplayın ve dosyanın en üstüne yazın.

Lisans dosyası

Programınızı dağıtırken lisansın da bir kopyasını eklemelisiniz. Tüm programlar GPL veya LGPL altında yayınlansa da GPL’nin txt biçimini içermelidir. GNU programlarında lisansı genellikle COPYING isimli dosyaya koyarız.

Eğer programınızı GNU AGPL ile yayınlıyorsanız, GNU GPL yerine GNU AGPL’nin txt biçimini kullanın.

Eğer programınızı Lesser GPL altında yayınlıyorsanız, LGPL’nin txt biçimini kullanmayı unutmayın, genellikle COPYING.LESSER isimli dosya olarak kullanılır.

Lütfen LGPL’nin GPL üzerinde bir dizi ek izin olduğunu, programın her iki lisansı da içermesi, kullanıcıların tüm haklarını bilmeleri için tüm materyallere sahip olmaları gerektiğini unutmayın.

Lisans bildirimi

Her dosyanın kopyalama izni bildirimi (lisans bildirimi de denir) telif hakkı bildirimlerinin hemen ardından gelmelidir. Tek dosyalık bir programda (GPL için) GPLv3 ve sonraki sürümler için şu ifade kullanılmalıdır:

“Bu program özgür yazılımdır: Özgür Yazılım Vakfı tarafından yayımlanan GNU Genel Kamu Lisansı’nın sürüm 3 ya da (isteğinize bağlı olarak) daha sonraki sürümlerinin hükümleri altında yeniden dağıtabilir ve/veya değiştirebilirsiniz.

Bu program, yararlı olması umuduyla dağıtılmış olup, programın BİR TEMİNATI YOKTUR; TİCARETİNİN YAPILABİLİRLİĞİNE VE ÖZEL BİR AMAÇ İÇİN UYGUNLUĞUNA dair bir teminat da vermez. Ayrıntılar için GNU Genel Kamu Lisansı’na göz atınız.

Bu programla birlikte GNU Genel Kamu Lisansı’nın bir kopyasını elde etmiş olmanız gerekir. Eğer elinize ulaşmadıysa <http://www.gnu.org/licenses/> adresine bakınız.” [4]

Birden fazla dosya içeren programlar için, “bu program” ifadesini programınızın ismiyle değiştirmek ve “Bu dosya <Programın İsmi>’nin bir parçası” yazan bir satır ile ifadeye başlamak daha iyidir. Örneğin:

“Bu dosya <Programın İsmi>’nin bir parçasıdır.

<Programın ismi>

Özgür Yazılım Vakfı tarafından yayımlanan GNU Genel Kamu Lisansı’nın sürüm 3 ya da (isteğinize bağlı olarak) daha sonraki sürümlerinin hükümleri altında yeniden dağıtabilir ve/veya değiştirebilirsiniz.

Bu program yararlı olması umuduyla dağıtılmış olup, programın BİR TEMİNATI YOKTUR; TİCARETİNİN YAPILABİLİRLİĞİNE VE ÖZEL BİR AMAÇ İÇİN UYGUNLUĞUNA dair bir teminat da vermez. Ayrıntılar için GNU Genel Kamu Lisansı’na göz atınız.

Bu programla birlikte GNU Genel Kamu Lisansı’nın bir kopyasını elde etmiş olmanız gerekir. Eğer elinize ulaşmadıysa <http://www.gnu.org/licenses/> adresine bakınız.” [4]

Farklı bir GPL sürümü kullanmak için, ilk uzun paragrafın sonunu değiştirin Örneğin, 2 veya daha yeni sürümler altında lisans almak için “3” ün yerini “2” ile değiştirin.

Bu beyan, her kaynak dosyanın başlangıcına yakın olmalı, telif hakkı bildirimlerine yakın olmalıdır. Lesser GPL’yi kullanırken, her üç yerde de “Genel” kelimesinden önce “Lesser kelimesini kullanın. GNU AGPL’yi kullanırken, her üç yerde de “Genel” kelimesinden önce “Affero” kelimesini girin.

Neden lisans bildirimi?

Özgür yazılım lisanslarının amacı, bir programın kullanıcılarına belirli hakları sağlamaktır. Eğer onlara tanıdığınız haklar belirli değilse, özgür yazılım lisansları amacını yitirir. Çalışmalarımız herhangi bir belirsizliğin önüne geçmek için tasarlanmıştır.

Eğer bir programın kaynak dosyalarına mukabelen “Bu program FOO* lisansı altında yayınlanmıştır” ifadesi açık bir şekilde belirtilmemişse lisans uygulansa bile belirsizlik söz konusudur.

Eğer bir program Readme dosyası gibi önemli bir dosyada “Bu program FOO* lisansı altında yayınlanmıştır” gibi bir ifadeye yer veriyorsa programın yayınlanan sürümü için durum nettir. Ancak programcılar kaynak kodları özgür bir yazılımdan diğerine kopyalar. Eğer bir kaynak dosyası lisansın ne olduğuna dair net bir ifade içermiyorsa içeriği birinden diğerine taşımak durumu kötüleştirir. Bu karışıklığa ve hatalara davetiye çıkarır.

Başlangıç bildirimi

İnteraktif programlar için, program çalıştırıldığında başlangıçta telif hakkına ve kopyalama izinlerine dair bir bildirim içermesi iyi olabilir.

Affero bildirimi

Eğer programınızı GNU AFGL altında yayınlıyorsanız, ve bir ağ üzerinden kullanıcılarla etkileşiyorsa, bu program kullanıcılarına kaynak kodunu bir şekilde sunmalıdır. Örneğin, programınız bir web uygulaması ise arayüzünde kendine ait kaynak koda yönlendirme yapan bir link bulundurabilir. GNU AGPL programınız için uygun yöntemleri seçebileceğiniz kadar esnektir.

Karışıklıklar

Pratik sebeplerden ötürü irtibat bilgilerinizi Readme dosyanızda belirtmeniz çok önemlidir. Ancak bunun özgür yazılım lisanslarıyla ilgisi yoktur.

Telif hakkınızı başkası adına kaydetmenize sebep olacak herhangi bir yasal hüküm bulunmamaktadır. Programı sizin yazmanız telif hakkınızı korumanız için bir gerekçedir. Ancak, ABD için, telif haklarını ABD Telif Hakkı Siciline kaydettirmek iyi bir fikirdir çünkü bu, ABD’deki lisansı ihlal eden kişilere karşı sizi daha güçlü bir konuma sokar. Diğer ülkelerin çoğunda telif hakkı kaydı sistemi yoktur. [*]

GNU GPL lisansının herhangi bir sürümü altında yayınlanan her özgür yazılımı Özgür Yazılım Rehberinde listelemek istemekteyiz. Bu yüzden, katkıda bulunma noktasına ulaştığında, programınız için bir giriş yapın. Detaylı bilgi ve giriş formu için tıklayın.

Programınızı GNU projesinin bir paçası olan GNU paketi yapmak da mümkün. Bu şekilde GNU projesine katılmak ilginizi çekiyorsa, daha fazla bilgi ve kısa bir anket için lütfen GNU yazılım değerlendirme sayfamızı inceleyin. Bu konuyu sizinle konuşacağız.

Programınız bir GNU paketi olmasa bile özgür yazılım lisansı kullanmanızı umarız. Herkes için erişilebilir.  Belirli bir lisansın kullanımını tanıtmak isterseniz logolarımızı da kullanabilirsiniz.

Kişisel notlarım:

Çeviride eksiklik ve hatalar olabilir, eğer düzeltilmeden önce farkına varırsanız bana bildirerek veya bu yazıya yorum yazarak belirtirseniz müteşekkir olurum.

[*] Türkiye, çeviride geçen “çoğu ülke” ibaresinin dışındadır. bkz: www.telifhaklari.gov.tr

Sorular kısmından konu ile ilgili soruları sorabilirsiniz.

Kaynaklar:

www.gnu.org

copyleft.org

ebb.org

ozgurlisanslar.org.tr

softwarefreedom.org

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir