GNU/Linux’da Dosya-Dizin Yapısı

Dosya sistemi, işletim sisteminin bir disk veya bölüm üzerindeki dosyaları takip edebilmesi için oluşturulmuş yöntem ve veri yapıları bütünüdür. Linux’ta sistemdeki herşey bir dosyadır, buna sistemdeki aygıtlar, donanım kaynakları hatta hafızada çalışan programlar da dahildir. Bu dosyaları tümü “/” dizinine bağlıdır ve buradan dallanıp budaklanır. Kök dizin altındaki dizinler, geçmişte Linux Dosya Sistem Hiyerarşisi (kısaca FSSTND) denilen bir standart ile belirlenmiş klasörlerdir.

FSSTND’a göre kök dizin altındaki temel dizinler;

  • /bin: Temel komuları bulundurur.
  • /boot: Başlangıç için gerekli dosyaları bulundurur.
  • /dev: Donanımlar için gerekli dosyaları bulundurur.
  • /etc: Sistem ayarlarını bulundurur.
  • /lib: Kütüphane dosyaları ve çekirdek modülleri bulunur.
  • /media: : Kaldırılabilir aygıtların (CD-ROM, USB bellek vb.) bağlandığı dizindir.
  • /mnt: Sistem açılışında otomatik olarak bağlanan disklerin eklendiği dizindir.
  • /opt: Üçüncü parti kullanıcı programlarının kurulması içindir.
  • /sbin : root a ait çalıştırılabilir dosyaları barındırır.
  • /srv : Sistemin sunduğu hizmetlerle alakalıdır.
  • /tmp : Geçici dosyaları tutmak içindir. Bu dosyalar sistem kapanırken silinir.
  • /usr : Tüm kullanıcılarca paylaşılan verileri içeren dizindir. Paylaşılabilen, sadece dataların okuma özelliği olan bir alandır.
  • /var : Log dosyaları, e-posta ve yazıcı kuyrukları gibi değişken verileri barındırır.
  • /proc : Kernelle ilgili, donanım kullanımı ve sistemle ilgili bilgileri tutar. çekirdek her yüklendiğinde tekrar oluşlturulur.
  • /home : Kullanıcılara ayrılmış dizin.

Bu dizinlerin işlevlerini daha detaylı açıklayacak olursak;

/bin

Sistemin açılışı ve kontrolü için gerekli komutlar bulundurur. Hem kullanıcıların, hem de sistem görevlisinin kullanabileceği dosyalar (kök dizinde ise fazla şişmemesi koşuluyla) buraya atılabilir. Sadece root kullanıcının ihtiyaç duyacağı init, getty, updatedb gibi programlar /sbin veya /usr/sbin’de durabilir. Bu dizinde bulunan dosyalara örnek olarak cat, chgrp, chown, date, dd, df, ln, mkdir, mount, ps, rm, sh, su, sync ve umount verilebilir.

/dev

G/Ç (I/O) dosyaları. Linux çekirdeğinde desteklenen her aygıta ait dosya /dev dizini altında bulunur. Kurulum anında bu dosyalar yerine yerleştirilir, bu dosyaların silinmesi durumunda /dev/MAKEDEV ile tekrar yaratılabilirler.

/etc

Sistem yapılandırma dosyaları. Bu dizinde çalıştırılabilir dosyalar bulunmamalıdır.

skel: Dosyalar, kullanıcı hesabı açıldığında kullanıcının ev dizinine kopyalanır.

rc.d: Bu dizinin içinde, init sürecinin başvurduğu yapılandırma dosyaları vardır. Bunlara “rc dosyaları” da denir.

passwd: Kullanıcı veritabanıdır. Burada kullanıcı parolalarının hash hali (şifreler) bulunmaktadır.

fstab: Linux’un açılışı esnasında bindirilecek dosya sistemleri burada listelenir.

group: passwd’ye benzer şekilde kullanıcıların gruplarını tutar.

inittab: init daemon için yapılandırma dosyası

motd: Kullanıcı sisteme girdikten sonra ekranına basılması istenen mesaj burada tutulur.

profile: Kullanıcı sisteme girdiği zaman çalıştırılan dosya (csh ve sh türevi kabuklar için)

shells: Sistemde kullanılabilecek kabuk isimleri burada tutulur.

login.access: login komutu için yapılandırma dosyası. Sisteme girişi kullanıcı bazında sınırlamak için kullanılir.

/home

Kullanıcılara ayrılmış dizin. Başka şekilde ayarlanmamış ise, açılan her hesaba ait kullanıcı, burayı kullanır. Büyük sistemlerde, bu kısım alt parçalara ayrılabilir (/home/ftpadm , /home/ogrenci gibi)

/lib

Kütüphane dosyaları.

/mnt

Geçici mount edilen dosya sistemleri. Sadece bu iş için kullanıldığından sistem görevlisine zaman kazandırır.

/proc

Süreç kontrollerini ve diğer sistem bilgilerini tutan dosya sistemi. Bu dosya sistemi aslında disk üzerinde yer kaplamaz, tüm dosyalar çekirdeğin bir uzantısı sayılabilir.

cpuinfo İşlemci modeli, tipi ve performansını bildirir.

devices Halihazırda çalışan çekirdek içinde desteği bulunan aygıt sürücülerini listeler.

filesystems Halihazırda çalışan çekirdek içinde desteği bulunan dosya sistemlerini listeler.

interrupts Hangi kesintilerin kullanımda olduğunu söyler.

iports Halen hangi giriş/çıkış iskelelerinin kullanıldığını belirtir.

/root

Sistem görevlisinin ev dizini. Mümkünse bu dizini sistemdeki diğer kullanıcıların görmeyeceği şekilde ayarlanması gerekmektedir.

/sbin

Hayati sistem komutları. Sadece sistem görevlisinin ihtiyacı olan komutlar, /sbin veya /usr/sbin içinde bulunur.

/tmp

Geçici dosyaların koyulduğu dizin. Belirli zaman aralıklarında temizlenmelidir.

/usr

Diğer önemli sistem dosyalarını tutar. Bu bölüm genelde en kalabalık dizindir, zira yeni kurulan tüm programlar buraya konulur.

/var

Sürekli değişen sistem bilgileri burada tutulur. İstisnalar dışında diğer makinalarla paylaştırılmaz.

/lost+found

Sitemin düzgün kapatılmaması durumunda (elektriklerin gitmesi gibi) sistem yeniden başlarken fsck (File System Check) komutu devreye sokulur. Eğer fsck sırasında bağlantısı kopmuş dosyalara rastlanırsa bu dosylar /lost+found altına atılır. Ancak bu dizine erişebilmek için ‘root’ yetkisine sahip olmanız gerekmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir